Bridge the gap between operations & engineering
Bridge the gap between operations & engineering
Bridge the gap between operations & engineering

Hoogte verstelbare monitoren op werkplekken voor processupervisie ?

Waar gaat het over ?

De verstelbaarheid van werkplekken kent geen grenzen. Werkbladen zijn zit-sta verstelbaar, monitoren zijn kantelbaar en in hoogte verstelbaar, en videowalls kunnen in drie dimensies verplaatst worden met een druk op de knop, instelsoftware of een App. Alles is mogelijk, maar kost geld, en dat roept bij investeringsprojecten de vraag op of dit noodzakelijk is? Kan je in bepaalde gevallen hoogte verstelbaarheid achterwege laten?

Over kantoorwerkplekken wil ik het hier niet hebben. Ik wil het hebben over werkplekken met meerdere beeldschermen (monitoren) en supervisietaken, d.w.z. het in de gaten houden van informatie op schermen en af en toe bedieningshandelingen uitvoeren. Er is een wisselende groep gebruikers.

Het is gangbaar dat werkbladen met een druk op de knop in hoogte verstelbaar zijn. Dit is voor controle centra (supervisietaken) geen wettelijke verplichting, zoals vaak wordt gedacht, maar het is wel heel gebruikelijk. Niettemin zijn hier vragen bij te stellen, zoals:

  • Stelt iedere operator bij het begin van zijn wacht de hoogte (correct) in en is er een werkplekinstructie ?
  • Past staand werken eigenlijk wel bij uitvoeren van typische supervisietaken?
  • Is een goed ontwerp met vaste werkbladhoogte mogelijk? Goed = voor veel mensen te gebruiken met een minimale kans op klachten.
  • Wat gebeurt er als twee mensen aan één bedieningsconsole moeten samenwerken?

Onlangs werden we weer eens geconfronteerd met werkplekken waarvan alleen de hoogte van het werkblad verstelbaar was, maar ook onafhankelijk daarvan de hoogte van de monitoren. Hiervan zijn er twee varianten:

  • De hoogte verstelbare monitoren staan op het werkblad; het instelbereik kan beperkt zijn omdat ze al mee bewegen met het werkblad.
  • De monitoren staan achter het werkblad, bewegen niet mee met het werkblad en moeten dus een groot instelbereik hebben. Om deze oplossing stabiel uit te voeren is een tamelijk zware constructie nodig.

Mensmeetkunde

Voor supervisietaken worden beeldschermen, ten opzichte van de ogen van de gebruiker, bij voorkeur geplaatst in het gebied tussen een horizontale kijkrichting en 30ᵒ naar beneden. Een comfortabele kijkrichting is iets naar beneden gericht (rondom 15ᵒ naar beneden). Onderzoek hiernaar is in de vorige eeuw al vaak uitgevoerd en leidt altijd tot dit resultaat. Maar let op, het comfortabele kijkgebied is afhankelijk van de lichaamshouding. Bij actief beeldschermgebruik (zoals bij een invoertaak) is de houding meestal wat meer rechtop dan bij supervisietaken, met als gevolg dat bij invoertaken de blikrichting iets verder naar beneden is (zie ISO 9241).

Onze vraag is: lichaamsmaten verschillen, maar maakt dit uit voor de positie van monitoren ten opzichte van het werkblad? Met andere woorden: hoe groot is eigenlijk het verschil in ooghoogte tussen grote en kleine mensen ten opzichte van een correct in hoogte ingesteld werkblad? De correcte hoogte is ongeveer de dikte van een toetsenbord onder de elleboog van de gebruiker.

De vraagbaak voor maten van mensen is Dined (www.dined.io.tudelft). We hebben eerst een goede schatting nodig van de gemiddelde ooghoogte t.o.v. het werkblad. In Dined is dit ooghoogte zittend minus ellebooghoogte zittend minus toetsenborddikte. Helaas zijn dit in de Dined tabel twee samengestelde maten, elk ten opzichte van de bovenkant van de stoelzitting.

We vinden voor een populatie van 20-60 jarige Nederlanders (database 2004) een waarde van 55,0 cm met standaard deviatie 3,6 cm. Voor de P95 van deze populatie (5 % van deze groep is langer) levert dit 61 cm op; voor de P5 is dit 49 cm. Een totaal verschil van 12 cm. Voor circa 10% van de populatie kan een minder comfortabele situatie ontstaan. Betreft de populatie bijvoorbeeld alleen mannen of alleen vrouwen, dan is het totale verschil kleiner dan de berekende 12 cm (er is een kleinere spreiding in de populatie). Voor een recente populatie van studenten (2016) zijn de uitkomsten vrijwel hetzelfde (de verschillen zijn slechts enkele millimeters).

Resultaat

Waar praten we over: een bereik voor hoogteverstelling van monitoren t.o.v. het werkblad van 12 cm. Is dat significant voor het comfort van de gebruiker? Ik denk van niet, en wel om de volgende reden.

Een verschil in ooghoogte van 12 cm, levert bij een gangbare kijkafstand voor supervisietaken (80 cm of meer), een verschil in kijkhoek naar het midden van de beeldschermen van ongeveer 15ᵒ op. Als een kleine gebruiker naar het midden van zijn scherm kijkt, en daarbij ongeveer 15ᵒ naar beneden kijkt, dan zal een grote gebruiker naar het midden van hetzelfde vast opgestelde scherm onder een hoek van circa 22ᵒ kijken.  Dat wil zeggen: het verschil in buiging van het hoofd en/of de beweging van de ogen is uitermate beperkt, zeker in vergelijking met de normale beweeglijkheid en steeds groter wordende beeldschermen.

En staand werken dan ?

Er verandert bij staand werken natuurlijk niets aan de afstand tussen ogen en ellebogen, hoewel de meest comfortabele kijkrichting vermoedelijk wel iets zal veranderen. Wellicht stelt men het werkblad iets lager in, de onderarmen onder een lichte hoek naar beneden gebogen, omdat er nu geen benen in de weg zitten. Het gaat om een paar centimeter verschil.

Dined geeft ook voor deze situatie een gemiddelde afstand oog-elleboog van 55 cm, maar nu met een standaarddeviatie van 7,8 cm. Hé, hier klopt iets niet, want hoe kan de standaard deviatie ruim twee keer zo groot zijn geworden? Het lijkt erop dat hier de grote variatie in beenlengte tot uitdrukking komt, maar ja, dat is voor onze ontwerpvraag niet relevant.

Mijn conclusie

Laat separate hoogte verstelbaarheid voor monitoren maar achterwege en kies voor één goed doordacht vast ontwerp, maar wel met hoogte verstelbaar werkblad. Een les die we hieruit ook kunnen leren is: kijk altijd kritisch naar de gegevens die je gebruikt bij het ontwerpen of beoordelen van een werksituatie.

©2016 Ergos    |     Disclaimer     |     Sitemap
Ontwerp: Webton.nl