24-uurseconomie - de ergonomie van dienstroosters

Inleiding

werknemer in distributiecentrum De 24-uurseconomie dringt zich op, goederenstromen en arbeidstijden veranderen, maar wat is een gezond dienstrooster? Is het beter om gedurende lange tijd dezelfde soort diensten te werken, of kun je beter wisselen van dag-, nacht of avonddienst? ErgoS onderzocht voor TPG Post Sorteercentrum Brieven te Nieuwegein de oude en de nieuwe dienstroosters voor voltijdwerkers op effecten voor fysieke en mentale gezondheid. De vraagstelling had betrekking op: werktijden en lengte van afzonderlijke diensten, volgorde en rotatie van diensten en (aard van de) werkzaamheden tijdens de verschillende diensten.

Aanpak

Voorafgaand aan het onderzoek is een korte analyse van de werkzaamheden op de werkvloer uitgevoerd en zijn de oude en nieuwe dienstroosters bestudeerd. Mede op basis van een kort aanvullend literatuuronderzoek over 'shift work' is vastgesteld welke aspecten precies in het onderzoek moesten worden opgenomen. Tijdens het werk hebben zoveel mogelijk medewerkers een korte vragenlijst ingevuld met vragen over voor- en nadelen van de werktijdregeling, rotatiepatronen en bijbehorende takenpakketten. In het aansluitende semi-gestructureerde groepsinterview hebben de medewerkers hun antwoorden met motieven toegelicht. Het onderzoek met vragenlijsten en interviews is twee maal uitgevoerd: eenmaal tijdens het oude dienstrooster en eenmaal tijdens het nieuwe dienstrooster, zo'n half jaar na de invoering. Na elk deelonderzoek zijn de bevindingen met de medewerkers besproken ter verificatie en aanvulling.

Resultaat

Uit de korte analyse voorafgaand aan het onderzoek bleek dat de takenpakketten per dienst verschilden. Voor veel medewerkers was het lastig om het takenpakket enerzijds en werktijden anderzijds los van elkaar te beschouwen. Over de hele linie bezien waren de werktijden van het nieuwe dienstrooster, in tegenstelling tot wat de werknemers vermoedden, niet aantoonbaar slechter. De verandering van werkpakketten had in een aantal gevallen wel een verzwaring van de fysieke belasting tot gevolg. Naar verhouding bevatte het nieuwe dienstrooster meer werkuren buiten kantoortijden, maar was het totaal aantal uren nachtarbeid (24.00-06.00 uur) gelijk gebleven en voor een onderdeel in het sorteercentrum zelfs afgenomen. Uit de literatuur bleek dat er geen ideale oplossing bestaat voor het ontwerp van 'shift work'. Ook de wetgeving biedt weinig houvast. De Arbeidstijdenwet en het Arbeidstijdenbesluit bevatten slechts minimumeisen voor het ontwerp van werktijdregelingen.

werknemer in distributiecentrum Uit het vragenlijstonderzoek en de semigestructureerde interviews bleek dat de meeste 'shiftworkers' in de praktijk zoveel mogelijk het dagritme aan willen houden. In dat kader heeft een werktijdregeling met snelle, kortdurende afwisseling van vroege, late en nachtdiensten (bijv. 3 dagen dezelfde dienst) de voorkeur boven minder frequente of langdurigere periodes van werk (bijv. 1-2 weken dezelfde dienst). Met dat uitgangspunt heeft ErgoS vanuit objectief oogpunt criteria opgesteld voor 'gunstige' en 'ongunstige' werktijden en arbeidsduur enerzijds en belasting door bijbehorende takenpakketten anderzijds. Werktijden en werkbelasting kunnen daardoor op elkaar worden afgestemd om tot een gunstig dienstrooster te komen.

De nieuwe werktijdregeling was gepaard gegaan met herverdeling van werkzaamheden tot eenzijdigere takenpakketten. De aard en volgorde van de werkzaamheden werden in het nieuwe rooster ook door de medewerkers als zwaarder ervaren. ErgoS heeft geadviseerd om de mogelijkheden tot variatie van werkzaamheden uit te breiden, bijvoorbeeld door roulatie of door een minder strikte scheiding tussen voltijd en deeltijd medewerkers.

terug naar vorige pagina  naar begin van pagina